تفسیر موضوعی قرآن کریم هر شب در محل مسجد جامع


کد خبر : 5499
IMG_7054.jpg (1024×768)
تفسیر موضوعی قرآن کریم هر شب در محل مسجد جامع

خداوند متعال در برخی موارد به ایجاز و اختصار سخن گفته و کلام الهی بر وفق اسالیب زبان بشری است؛ لذا در آن مجاز، استعاره، تشبیه و کنایه، سایر تعبیرات ادبی و زبانی وجود دارد. همچنین مفردات و ترکیباتی که اگر در عصر نزول وحی آشکار بوده، با گذشت زمان طبعاً صراحت معنایی آن در پرده ی ابهام رفته است، لذا برخی آیات قرآن کریم به بیان و کشف حجاب، و کشف محجوب اعم از تفسیر و تأویل نیازمند است.

IMG_7059.jpg (1024×768)IMG_7061.jpg (1024×768)

IMG_7063.jpg (1024×768)

تعریف لغوی و اصطلاحی تفسیر

معنای لغوی تفسیر به قول لسان العرب «بیان» و «ابانه» یعنی روشنگری و روشنی است که این کلمه از ماده ی «فَسَر» به معنی برداشتن پوشش و یافتن مقصود از کلام پیچیده است و در اصطلاح عبارت است از توضیح و رفع اجمال و ابهام و گشودن گرهها و پیچ های لفظی و معنای قرآن کریم.

علاّمه طباطبایی می فرماید: تفسیر، روشن کردن مفاهیم آیات قرآن و پرده برداشتن از مراد و مقصود آنهاست.

تعریف لغوی و اصطلاحی تأویل

تأویل از کلمه ی «اَول» مشتق است، به معنی رجوع، و ابن فارس در مقاییس اللغه می گوید: اَول دارای دو اصل است: ۱٫ ابتدای امر که واژه ی اول به معنای ابتدا از این اصل است. ۲٫ به معنای انتهای امر که تأویل به معنای عاقبت و سرانجام کلام از این باب است. در قرآن کریم در آیه ی: «هل ینظرون إلاّ تأویلَهُ یوم یأتی تأویلُهُ؛ سرانجام کتاب خدا را در هنگامی که بر انگیخته می شوند در می یابند (سوره ی اعراف، آیه۵۳) کلمه ی تأویل در همین معنی استعمال شده است. تأویل بر گردانیدن شیء به غایتی است که از آن اراده شده چه قول باشد چه فعل.

ابن اثیر در کتاب نهایه می نویسد: مراد از تأویل بر گردانیدن ظاهر لفظ از معنای اصلی است به معنایی که دلیل به آن قائم است که اگر آن دلیل نباشد نباید معنای ظاهری لفظ را رها کرد.۱

تأویل اصطلاحاً با تنزیل نوعی تقابل و ربط دارد. در قرآن مجید به صورت اسمی و مصدری هفده بار از این کلمه استفاده شده است که هفت بار آن به تأویل خواب در داستان حضرت یوسف(ع) مربوط است و در چندین مورد هم به معنای رسیدن وعده و عاقبت و سرانجام یک امر است. از جمله دو بار در داستان موسی(ع) و مردصالح در تأویل عمل سوراخ کردن کشتی و کشتن غلام و تعمیر دیوار خرابه که همراه موسی(ع) می فرماید: «این تأویل کارهایی است که تو نتوانستی بر آن صبر کنی». (سوره ی کهف، آیه۸۲)

بالاخره تأویل مفهوم کلی آیه بر مصادیق موجود در زمان نزول قرآن و تطبیق آن بر مصادیقی که به مرور زمان پدید می آیند، می باشد. حیات قرآن در تمامی عصرها در سایه ی همین تأویل در مقابل تنزیل است و هرگز نباید مفاهیم کلّی قرآن را در انحصار گروهی خاص دانست؛ بلکه باید آن را بر آیندگان به همان نحو که بر گذشتگان تطبیق می کرد، منطبق ساخت.۲

شرایط تفسیر و تأویل قرآن کریم

آیا هر کسی می تواند دست به تفسیر و تأویل قرآن کریم بزند؟

مفسّر و تأویل کننده ی قرآن کریم باید چه صفاتی داشته باشد؟ پیامبر اکرم(ص) اولین و سزاوار ترین فرد برای تفسیر قرآن کریم می باشد که به نص خود قرآن خداوند همه ی تنزیل و تأویل را براو نازل کرده است: «وأنزل اللّهُ علیک الکتابَ و الحِکمَهَ». (سوره ی نساء، آیه۱۳۳)

بعد از وفات ایشان امیر المؤمنین علی(ع) و اهل بیت (ع) به حکم آیه ی تطهیر که مشمول موهبت های الهی و درایت و طهارت قلب می باشند، بهترین مفسران قرآن هستند.

برخی از صحابه و تابعان نیز مفسران بعدی قرآن کریم بودند و بعد از آن بنا به آیه ی شریفه: «وما یعلم تأویلَهُ إلاّ اللّهُ و الراسِخُونَ فِی العِلمِ». (سوره ی آل عمران، آیه۷) وظیفه تفسیر و تأویل قرآن بر عهده ی «راسخون فی العلم» بود. قرآن شناسان و علمای اسلامی شرایطی را برای مفسّر قرار داده اند. گرچه در این باب اختلاف نظر وجود دارد، ولی به طور اجمال می توان گفت که اعتقاد داشتند که مفسّر باید با این علوم آشنا باشد تا بتواند قرآن را تفسیر کند که برخی آن را علوم پانزده گانه۳ نام نهاده اند که عبارت اند از: علم اللغه، صرف و نحو، اشتقاق، معانی و بیان و بدیع، علم قرائت، اصول دین، اصول فقه، اسباب النّزول، قصص، فقه، ناسخ و منسوخ، حدیث و علم موهبتی که همان فهم و بصیرتی است که خداوند در اثر رعایت تقوا و پرهیزگاری به بنده ی خود عنایت می فرماید و بوسیله ی آن حقایق و اسرار نهان قرآن را بر او آشکار می کند. شرط دیگر تفسیر شناسی است که مفسّر همواره باید در آثار معتبر مفسران از قدما و معاصران تحقیق کرده و شناخت عمیق و ناقدانه ای از آثار گوناگون در زمینه ی یکایک علوم قرآنی داشته باشد تا آنجا که بدون مراجعه به آثار معتبر علمای گذشته، بتواند اظهار نظر کند.۴

شرایط تأویل

چه کسانی می توانند دست به تأویل قرآن بزنند؟

جواب به دو صورت قابل طرح است: ۱٫ آگاهان به تمام تأویل قرآن ۲٫آگاهان به بخشی از تأویل قرآن.

با توجه به آیات صریح قرآن کریم، پیامبر اکرم(ص) و علی(ع) و ائمه معصومین(ع) آگاهان به تمام تأویل قرآن کریم می باشند. روایاتی در این زمینه وجود دارد که فهم و تأویل کل قرآن مجید را از مردم نفی کرده است. حقیقت آن است که همه ی مردم در درک بخشی از تأویل قرآن کریم نیز یکسان نیستند و هر دسته ای از مردم به میزان فهم و درک خود از معانی و مضامین قرآن بهره می برند، چنانکه در روایتی آمده است: بخشی از قرآن را همه ی مردم می دانند و بخشی دیگر را تنها کسانی که دارای ذهنی صاف و حسی لطیف و قدرت تشخیص بوده، می فهمند که خداوند به آنها سعه ی صدر عطا کرده و بخشی از آن را تنها خدا و راسخان در علم می دانند.

دانشمندان علوم قرآنی در مورد این شرایط مفصّلا بحث کرده اند که ما مختصر و کوتاه به آن صفات و شرایط اشاره می کنیم. تأویل کننده ی قرآن باید دارای این صفات باشد:

درباره نویسنده

مطالب مرتبط

نظر بدهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.