جلسه درس اخلاق طلاب حوزه علمیه امام محمد باقر (ع) توسط حاج آقا فصیح نیا در سالن اجتماعات حوزه علمیه برگزار گردید


کد خبر : 11716
حوزه علمیه
جلسه درس اخلاق طلاب حوزه علمیه امام محمد باقر (ع) توسط حاج آقا فصیح نیا در سالن اجتماعات حوزه علمیه برگزار گردید

 

photo6019308112164531183.jpg (1024×768)photo6019308112164531186.jpg (1024×768)photo6019308112164531187.jpg (1024×768)

۸۱

حوزه های علمیه در طول تاریخ حیات خود، همواره عهده دار تبیین و تبلیغ اندیشه دینی و پاسخ گویی به سؤال های مطرح شده در هر زمان بوده اند. موفقیت حوزه در ایفای این رسالت از سویی مرهون نیت پاک، پایمردی، احساس مسوولیت و تلاش روحانیان، و از سوی دیگر به خاطر شناخت و استفاده از ابزارها و روش های تبلیغی مناسب بوده است. این دو عامل برگرفته از سیره عملی و نظری رسولان الهی و امامان هدایت علیهم السلام در تبلیغ رسالت خویش است.

با نگاهی گذرا به تاریخ در می یابیم که آن بزرگواران هریک به فراخور موقعیت زمانی و مکانی خویش، سعی کرده اند از روش ها و ابزار -رایج- دوران خود بهره گیرند تا جایی که معجزات انبیا نیز مناسب با وضعیت زمانه آنان بوده است.

امروزه نیز، در آستانه ورود انسان به قرن بیست و یکم، با توجه به تحولات گوناگون فرهنگی، علمی، سیاسی و صنعتی که در جهان معاصر واقع شده است، حوزه های علمیه در برابر آزمونی بس مهم و حساس قرار گرفته اند. دنیای امروز صحنه کشمکش و هم آوردی مکتب ها و اندیشه های گوناگون است و پیشرفت حیرت انگیز ابزارهای اطلاع رسانی و رسانه های گروهی به این مسأله دامن زده است.

افزون بر این، پیروزی انقلاب اسلامی در ایران -باتوجه به نقش روحانیان و آموزه های دینی در آن- بیش از پیش، اذهان جهانیان را به سوی حوزه های علمیه و روحانیان متوجه کرده است، اینک همگان، از دوست و دشمن، در انتظارند تا ببینند حوزه در این میدان بزرگ چگونه عمل خواهد کرد، برای موفقیت در این مرحله دشوار و انجام این رسالت خطیر، توجه به چند مطلب ضروری است.

اوّل: شناخت درست و دقیق شرایط حاکم بر دنیای امروز و آشنایی با نیازهای گوناگون انسان معاصر.

دوم: شناخت هر چه عمیق تر اندیشه های انسان ساز اسلام و برگرفتن پاسخ سؤال های انسان امروز از آن و بالاخره، شناخت ابزارهای اطلاع رسانی و استفاده هرچه بهتر از آن ها برای ارتباط با مخاطب.

مورد اوّل و دوم اینک مورد نظر نیست بلکه این مقاله در صدد بیان مطالبی درباره مطبوعات -به عنوان یکی از وسایل ارتباط جمعی و لزوم توجه بیش از پیش دلسوزان حوزه های علمیه به آن است. قبل از ورود در بحث، لازم است یادآور شویم که مقصود ما از «مطبوعات حوزوی» در این نوشتار، نشریاتی است که از سوی حوزه های علمیه و مراکز وابسته به آن عمدتا در ایران- چاپ و منتشر می شود. لذا آن نشریاتی که دست اندرکاران آن روحانیان هستند، ولی از طرف حوزه و به عنوان یک اثر حوزوی منتشر نمی شود مورد نظر ما نیست. اینک بحث را در چند محور پی گیری می کنیم:

ویژگی های مطبوعات

برای این که اهمیّت فعالیّت های مطبوعاتی، بیش تر آشکار شود لازم است به برخی از ویژگی های آن اشاره شود:

۱ ـ مطبوعات وسایل انتقال سریع اطلاعات هستند.

۲ ـ مطالب مطبوعات -نسبت به کتاب- مختصر و کوتاه است و در نتیجه شوق افراد برای مطالعه آن بیش تر است.

۳ ـ هر نشریه، ثمره همْ فکری و همکاری جمعی از افراد است و از دیدگاه ها و فکرهای متنوعی بهره برداری شده است.

۴ ـ نشریات در مقایسه با کتاب، مخاطبین بیش تری دارند.

۵ ـ نشریات حاوی مطالب متنوع و گوناگونی هستند و به همین جهت از جذابیّت بیش تری نسبت به کتاب برخوردارند.

۶ ـ قیمت مناسب مطبوعات از مزایای دیگر آن است.

۷ ـ مطبوعات در ترویج فرهنگ مطالعاتی و بالا بردن سطح علمی جامعه نقش مؤثری دارند.

۸ ـ مطبوعات یکی از شاخص های سنجش وضعیت فرهنگ و اندیشه در یک جامعه اند.

۹ ـ مطبوعات یکی از مؤثرترین ابزار انتقال فرهنگ و هنجارها و ناهنجارها و الگوها و ارزش ها و ضد ارزش ها به جامعه به خصوص جوانان و نوجوانان هستند.

ثمرات مطبوعات برای حوزه

با توجه به آن چه گذشت، می توان فواید زیر را برای مطبوعات حوزوی برشمرد:

۱ ـ افزایش مخاطبین؛

ابزار و شبکه های ارتباطی چون سلسله اعصاب جامعه جهانی، قسمت های مختلف آن را به یکدیگر متصل کرده است هر چند سهم حوزههای علمیه، در این شبکه زیاد نیست ولی در عین حال حوزه می تواند به کمک مطبوعات، شعاع پیام خویش را گسترده تر نموده و از شبکه جهانی ارتباطات برای ارتباط هرچه بیش تر با مخاطبان خود کمک گیرد، به عبارت دیگر، یک نشریه همانند منبر خطابه ای است که دارای شنوندگان بیشمار است، به علاوه مزیّت ماندگاری مکتوبات را نیز به همراه دارد.

۲ ـ بهسازی و سامان دهی به انتشار کتاب در حوزه؛

با توجه به فراوانی انتشار کتاب که گاهی با مکرر نویسی و یا احیانا ضعف محتوایی همراه است، مطبوعات حوزوی می توانند عامل مهمی در بهبود کتاب نویسی باشند، یک محقق یا مؤسسه تحقیقاتی می تواند قبل از انتشار کتاب خویش، آن را به صورت مقاله در مجلات حوزوی ارائه کند و پس از نقد و بررسی و رفع نواقص، برای انتشار اقدام کند همچنین برای جلوگیری از کارهای مشابه، مجلات می توانند با معرفی کتاب های در دست تصحیح و بررسی، یا پژوهش های در آستانه نشر، دیگران را مطلع کنند تا در حد امکان از اتلاف وقت، نیرو، امکانات و چاپ کتاب های مشابه جلوگیری شود.

۳ ـ ایجاد زمینه برای فعالیّت طلاب؛

طلبه جوان نیازمند میدانی برای ارائه اندیشه ها و یافته های علمی خود و یافتن نقاط قوت و ضعف آن است، مطبوعات حوزوی می توانند زمینه لازم را فراهم کرده و ضمن چاپ نوشته های آن ها، دیدگاه ها و تفکرات آنان را در معرض قضاوت و نقد و بررسی دیگران قرار دهند.

۴ ـ انتقال تجربیات؛

یکی از سرمایه های ارزشمند حوزه، وجود اساتید مبرز و برجسته است. این افراد معمولاً حامل تجربه سالیان دراز تدریس و تحقیق و تألیف هستند.

بزرگترین خسران آن است که سیره علمی و عملی اینان -که آسان وارزان به دست نیامده است- با وفات شان به آسانی از دست برود. مطبوعات حوزه می توانند نقش مؤثری در جمع آوری و ثبت دیدگاه و تجربیات نسل گذشته و انتقال آن به نسل های آینده ایفا کنند، تا آیندگان با استفاده از آن بتوانند راه گذشتگان را کامل تر و بهتر ادامه بدهند.

۵ ـ تعامل با تفکرات برون حوزوی؛

حوزه های علمیه می توانند از مطبوعات برای ارتباط دو سویه با اقشار مختلف جامعه بخصوص متفکران و دانشمندان غیر حوزوی در مراکز علمی و دانشگاهی استفاده کنند. این داد و ستد علمی و مباحثه مکتوب از طرفی دیدگاه ها و نظریات حوزه را برای دیگران بیان می کند و از طرف دیگر، حوزه ها را با مسائل مطرح در عرصه های گوناگون فکری ، اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و … آشنا می کند.

۶ . معرفی توان علمی حوزه؛

انتشارات یک جامعه، نمایان گر توان و بضاعت علمی و فکری و میزان فعالیّت و کاوش اندیشه ها در آن جامعه است.

مطبوعات حوزوی می تواند تا حدودی، فعالیت های حوزه و کمیّت و کیفیّت آن را به دیگران معرفی کند.

نشریات تخصصی

در گذشته های نه چندان دور، شاید انتشار مطبوعات غیر تخصصی مفید هم بود، امّا امروزه با توجه به تخصصی شدن علوم و گسترش و تنوع اندیشه ها و کثرت افراد تحصیل کرده، نمی توان تنها به همان سبک کارهای مطبوعاتی بسنده کرد.

تخصصی شدن مطبوعات حوزوی فواید زیر را به همراه دارد:

۱ ـ جمع آوری تمامی مطالبی که درباره یک موضوع نگارش می شود؛

۲ ـ تجمع افکار و اندیشه های مختلف. پیرامون یک موضوع .

خوشبختانه هم اکنون چندین مجله تخصصی در حوزه علمیه قم منتشر می شود. از جمله مجلات: «کلام اسلامی» در زمینه مباحث کلامی، «معرفت» در زمینه علوم انسانی، «بینات» و «پژوهش های قرآنی» در زمینه، قرآن پژوهی، «فقه» و «فقه اهل بیت علیهم السلام » در زمینه مباحث فقهی و… امّا جای نشریات تخصصی دیگری خالی است، مطبوعاتی در زمینه های فلسفه، اصول، تفسیر، تاریخ، تبلیغ، اقتصاد، اخلاق، علوم سیاسی، ادبیات و هنر.

ویژگی های مطبوعات حوزه

انتساب مطبوعات حوزوی به حوزه، باعث توقعات و انتظاراتی می شود، لذا به نظر می رسد نشریات حوزوی حداقل دارای ویژگی های زیر باشند:

۱ ـ داشتن منظر دینی؛

رسالت حوزه نگهبانی از سنگرهای عقیدتی و رفع عطش تشنگان معارف اسلامی است. لذا طبیعی است که به همه مسائل از منظر دین نگاه کند. و در صدد بیان اندیشه های دینی و نظریات مکتبی در آن باره باشد. در عین حال بصیرت کامل و پرهیز از افراط و تفریط ضروری است.

۲ ـ فهم درست اندیشه ها؛

از سنت های حسنه در مجامع علمی حوزه، در برخورد با آراء و دیدگاه های دیگران، بررسی و تحقیق در زوایای گوناگون آن است و نقد و اعلام نظر در مرحله بعدی قرار دارد. این مهم برای نشریات حوزوی نیز ضرورتی تام دارد.

۳ ـ رعایت موازین نقد؛

عرصه مباحث فکری و فرهنگی، ویژگی ها و ظرافت های خاص خود را دارد، لذا دربرخورد با مسائل علمی، لازم است از ابزار و شیوه های مناسب آن استفاده شود. لذا رعایت ادب نقد یکی از نکاتی است که مطبوعات حوزوی لازم است بیش از دیگران به آن توجه کنند. همان گونه که یک روحانی -به خاطر وابستگی به مکتب اهل بیت علیهم السلام – باید الگوی دیگران باشد،مطبوعات حوزه نیز لازم است از جهات مختلفی همچون داشتن تقوای علمی، برخورد عالمانه، دوری از تعصبات صنفی، سطحی نگری، برخورداری از دلایل قوی و معنوی و رعایت اصول اخلاقی، سرمشقی برای دیگر مطبوعات باشند.

۴ ـ فراگیری و شمول؛

تفکرات درون حوزه، به رغم اشتراکات خود، یک دست و یک نواخت نیستند، وجود عقاید و سلیقه های گوناگون در یک مسأله، از گذشته تا حال یکی از خصیصه های حوزه های علمیه بوده است.

مطبوعات حوزه آن گاه کاربرد بیش تری دارند که در حدّ توان و مقدور آینه تمام نمای تفکرات مطرح در حوزه باشند. در بیان عقاید مختلف و تضارب آراء گوناگون است که «استماع اقوال» و «اتباع احسن» امکان می یابد(۱).

چاپ زیبا و جذاب.

۶ ـ توجه به نیازهای اقشار مختلف جامعه.

۷ ـ انتشار نشریه به زبان های دیگر، بخصوص زبان های زنده دنیا.

۸ ـ معرفی مطبوعات حوزه در سطح جامعه و توزیع مناسب آن ها.

نگاهی به مطبوعات امروز حوزه

آغاز شکل گیری مطبوعات در غرب قرن هفده میلادی است و حدود ۲۰۰ سال بعد در سال ۱۲۵۳ ق اوّلین روزنامه در ایران به چاپ رسید(۲). و از آن روز تاکنون مطبوعات ایران دوران پر فراز و نشیبی داشته اند.

مشارکت روحانیان در فعالیت های مطبوعاتی سابقه نسبتا طولانی دارد(۳). پیش از پیروزی انقلاب اسلامی تعداد مجلاتی که در حوزهمنتشر می شد بسیار اندک بود، ولی بعد از انقلاب، با توجه به شرایط جامعه و حوزه های علمیه و احساس نیاز بیش تر، دامنه انتشار مجلات در حوزه گسترده تر شد، به گونه ای که در یک قضاوت منصفانه می توان گفت مجموع مجلات منتشره در حوزه از نظر تنوع موضوع و کیفیت ارایه مطالب از بهترین مجموعه های مطبوعاتی در زمینه علوم اسلامی و انسانی در ایران است.

اینک در خاتمه مقاله، به معرفی اجمالی نشریات حوزوی براساس سال انتشار می پردازیم و یادآور می شود این معرفی شامل مطبوعاتی که پس از مرداد ۱۳۷۷ منتشر شده است نمی باشد و به ترتیب نام مجله، سال شروع انتشار، صاحب امتیاز، موضوع و وضعیت زمانی انتشار ذکر شده است(۴).

ماهنامه؛

۲ ـ با معارف اسلامی آشنا شویم، ۱۳۶۰، دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، عقیدتی-آموزشی، هر شش ماه یک بار؛

۳ ـ پاسدار اسلام، ۱۳۶۰، دفتر تبلیغات اسلامی، معارف و اخلاق و سیاست وفرهنگ و…، ماهنامه؛

۴ ـ التوحید، ۱۴۰۲ ق، مؤسسه فکر اسلامی و مؤسسه توحید، پژوهش های فرهنگی اسلامی، دو ماهنامه؛

۵ ـ حوزه، ۱۳۶۲، دفتر تبلیغات اسلامی، مسائل مختلف علمی و حوزوی، دوماهنامه؛

۶ ـ تراثنا، ۱۴۰۵ ق، مؤسسه آل البیت لاحیاءالتراث، میراث علمی اهل بیت علیهم السلام ، فصلنامه؛

۷ ـ آینه پژوهش، ۱۳۶۸، دفتر تبلیغات اسلامی، ویژه نقد کتاب و کتاب شناسی و اطلاع رسانی در حوزه فرهنگ اسلامی، دو ماهنامه؛

۸ ـ سلام بچه ها، ۱۳۶۸، دفتر تبلیغات اسلامی، مجله فرهنگی نوجوانان، ماهنامه؛

۹ ـ پیام زن، ۱۳۷۰، دفتر تبلیغات اسلامی، مسائل مختلف مربوط به زنان، ماهنامه؛

۱۰ ـ مسجد، ۱۳۷۰، محی الدین انواری، ویژه مباحث دینی، فرهنگی، اجتماعی، دوماهنامه؛

۱۱ ـ معرفت، ۱۳۷۰، محمدتقی مصباح یزدی، علوم انسانی، فصلنامه؛

۱۲ ـ کلام اسلامی، ۱۳۷۰، جعفر سبحانی، کلام و اصول عقاید، فصلنامه؛

۱۳ ـ پوپک، ۱۳۷۲، دفتر تبلیغات اسلامی، مجله فرهنگی کودکان، ماهنامه؛

۱۴ ـ الفکرالاسلامی، ۱۴۱۴ ق، مجمع الفکرالاسلامی، علوم مختلف مربوط به اسلام، فصلنامه؛

۱۵ ـ فقه، کاوشی نو در فقه اسلامی، ۱۳۷۳، دفتر تبلیغات اسلامی، مسائل و نگرش های جدید فقهی، فصلنامه؛

۱۶ ـ بینات، ۱۳۷۳، مؤسسه معارف اسلامی امام رضا علیه السلام ، ویژه پژوهش های قرآنی، فصلنامه؛

۱۷ ـ پیام حوزه، ۱۳۷۲، شورای عالی حوزه علمیه، مسائل مختلف حوزه علمیه، فصلنامه؛

۱۸ ـ فیضیه، ۱۳۷۳، محمد دادستان، آموزشی- پژوهشی، روزنامه درسی حوزه؛

۱۹ ـ حوزه و دانشگاه، ۱۳۷۳، دفتر همکاری حوزه و دانشگاه، علوم انسانی، فصلنامه؛

۲۰ ـ قضایا اسلامیه، ۱۴۱۵ ق، مؤسسه رسول اعظم صلی الله علیه و آله ، پژوهش های فکری اسلامی، سالنامه؛

۲۱ ـ نقد و نظر، ۱۳۷۴، دفتر تبلیغات اسلامی، فرهنگی، عقیدتی، اجتماعی، فصلنامه؛

۲۲ ـ نگاه حوزه (ضمیمه مجله حوزه)، ۱۳۷۴، دفتر تبلیغات اسلامی، ویژه مسائل مختلف حوزه، ماهنامه؛

۲۳ ـ اندیشه حوزه، ۱۳۷۴، دانشگاه علوم اسلامی رضوی مشهد، فرهنگی، سیاسی، اجتماعی، فصلنامه؛

۲۴ ـ پژوهش های قرآنی، ۱۳۷۴، دفتر تبلیغات اسلامی، ویژه علوم قرآن، فصلنامه؛

۲۵ ـ فقه اهل بیت علیهم السلام ، ۱۳۷۴، سیدمحمود هاشمی، مسائل مختلف فقهی به زبان فارسی، فصلنامه؛

۲۶ ـ بشارت، ۱۳۷۶، مؤسسه معارف اسلامی امام رضا علیه السلام ، نشریه قرآنی، ویژه جوانان، دو ماهنامه؛

۲۷ ـ القبس، ۱۴۱۷ ق، جمعی از طلاب عراقی مقیم قم، مسائل مختلف دینی، اجتماعی و…؛

۲۸ ـ حوارات فکریه، ۱۴۱۸ ق، جمعی از طلاب غیر ایرانی حوزه علمیه قم، مسائل مختلف فکری؛

۲۹ ـ قضایا اسلامیه معاصره، ۱۴۱۸ ق، بررسی مسائل فکری اسلام معاصر؛

۳۰ ـ صدی الجواد، ۱۴۱۸ ق، هیئه شباب المهدی المنتظر(عجل الله تعالی فرجه الشریف) (جمعی از طلاب عراقی حوزه علمیه قم)، مسائل فرهنگی و اسلامی.


۱ . فَبشر عبادالذینَ یستمعونَ القول فیتبعون اَحسنه، اولئک الذین هدیهم اللهُ و اولئک هم اولواالالبابِ. ( زمر ۱۸-۱۷).

۲٫ علینی – محسن: «مطبوعات ایران از بدو تولد تا صدور فرمان مشروطیّت»، ویژه نامه روزنامه سلام درباره نخستین جشنواره ی مطبوعات، ص ۴٫

۳٫ برای اطلاع بیش تر می توان به کتاب های تاریخ مطبوعات در ایران مراجعه کرد.

۴٫ موارد ۲۸-۳۱ به نقل از مجله ی «مرآه الکتب» شماره ۴۴-۴۶-۴۷ می باشد.

درباره نویسنده

مطالب مرتبط

نظر بدهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.